Bệnh dịch tả heo châu Phi (ASF): Mối đe dọa lớn và giải pháp phòng chống hiệu quả

Dịch tả heo châu Phi (African Swine Fever – ASF) hiện vẫn là một trong những dịch bệnh nguy hiểm nhất đối với ngành chăn nuôi heo tại Việt Nam. Với tốc độ lây lan nhanh, tỷ lệ chết gần như tuyệt đối và chưa có thuốc điều trị đặc hiệu, ASF gây thiệt hại nghiêm trọng về kinh tế, ảnh hưởng trực tiếp đến sinh kế của người chăn nuôi. Việc hiểu rõ bản chất bệnh và chủ động áp dụng các biện pháp phòng ngừa là yếu tố then chốt để bảo vệ đàn heo an toàn trước dịch bệnh này.

Tổng quan về bệnh dịch tả heo châu Phi

Dịch tả heo châu Phi là bệnh truyền nhiễm nguy hiểm do virus ASF gây ra. Bệnh có thể xuất hiện ở nhiều thể khác nhau như quá cấp, cấp tính, mãn tính hoặc không điển hình, nhưng điểm chung là tỷ lệ mắc và tử vong có thể lên đến 100%.

Một số đặc điểm nổi bật của bệnh bao gồm:

  • Virus có khả năng tồn tại rất lâu ngoài môi trường, đặc biệt trong máu, nội tạng và chất thải.

  • Khi bùng phát, bệnh thường kéo dài và có nguy cơ tái phát nhiều năm.

  • Virus ASF khá nhạy cảm với các loại thuốc sát trùng thông dụng nếu được sử dụng đúng cách và đúng liều lượng.

Chính khả năng tồn lưu mạnh mẽ của virus khiến ASF trở thành thách thức lớn trong công tác kiểm soát dịch bệnh tại các trang trại chăn nuôi.

Đặc điểm dịch tễ của dịch tả heo châu Phi

ASF có thể xảy ra ở cả heo nuôi và heo rừng, không phân biệt giống hay phương thức chăn nuôi. Tuy nhiên, những đàn heo nuôi thả rông hoặc điều kiện an toàn sinh học kém có nguy cơ nhiễm bệnh cao hơn do dễ tiếp xúc với nguồn lây nhiễm từ phân, nước tiểu và môi trường bên ngoài.

Bệnh có thể xuất hiện quanh năm, lây nhiễm trên mọi lứa tuổi, từ heo con, heo thịt đến heo nái sinh sản, khiến công tác phòng chống càng trở nên phức tạp.

Dấu hiệu nhận biết heo mắc dịch tả châu Phi

Thời gian ủ bệnh thường dao động từ 5–10 ngày. Trong giai đoạn đầu, heo có thể sốt cao liên tục từ 41–42°C trong vài ngày, nhưng vẫn ăn uống tương đối bình thường, khiến người nuôi dễ chủ quan.

Sau đó, các triệu chứng nặng dần:

  • Heo mệt mỏi, ủ rũ, giảm ăn, suy nhược nhanh

  • Khó thở, ho, run rẩy, đi đứng loạng choạng

  • Heo nái có thể sảy thai

  • Xuất hiện các mảng xuất huyết, thâm tím ở tai, bụng, bẹn, đùi sau và chân, có thể dẫn đến hoại tử

Tổn thương bệnh tích điển hình

Khi mổ khám, heo mắc ASF thường có nhiều tổn thương nghiêm trọng:

  • Xuất huyết ở nhiều cơ quan nội tạng

  • Máu chảy ra từ mũi, miệng hoặc hậu môn

  • Lách sưng to, nhồi huyết

  • Gan, phổi, thận, dạ dày và ruột xuất huyết

  • Hạch lympho sưng to, xuất huyết rõ rệt

Những tổn thương này phản ánh mức độ phá hủy nghiêm trọng của virus ASF đối với cơ thể heo.

Giải pháp phòng chống dịch tả heo châu Phi hiệu quả

Do hiện nay chưa có thuốc điều trị đặc hiệu, phòng bệnh vẫn là giải pháp duy nhất và hiệu quả nhất. Người chăn nuôi cần thực hiện nghiêm ngặt các biện pháp an toàn sinh học sau:

Tăng cường vệ sinh và sát trùng chuồng trại

  • Sát trùng định kỳ toàn bộ chuồng nuôi, khu vực xung quanh trại, lối ra vào, khu cân xe và nơi xử lý heo chết.

  • Cổng ra vào trại phải có hố sát trùng, thay dung dịch sát trùng hàng ngày.

  • Bố trí khay hoặc hố sát trùng tại từng khu chuồng nuôi.

Kiểm soát chặt chẽ người và phương tiện ra vào trại

  • Tất cả phương tiện như xe chở heo, xe cám, xe máy phải được phun sát trùng kỹ lưỡng trước khi vào trại.

  • Hạn chế tối đa người lạ vào trại; nhân viên ra vào phải qua khu sát trùng, tắm rửa bằng xà phòng và có thời gian cách ly tối thiểu trước khi tiếp xúc đàn heo.

Nâng cao sức đề kháng cho đàn heo

  • Thực hiện tốt chương trình chăm sóc và nuôi dưỡng.

  • Phòng các bệnh truyền nhiễm khác bằng vaccine theo đúng quy trình.

  • Bổ sung vitamin, khoáng chất và các chất tăng cường miễn dịch để giúp heo khỏe mạnh, giảm nguy cơ mắc bệnh.

Quản lý con giống và môi trường chăn nuôi

  • Chỉ nhập heo có nguồn gốc rõ ràng, có khu nuôi cách ly riêng để theo dõi sức khỏe trước khi nhập đàn.

  • Theo dõi đàn heo hàng ngày để phát hiện sớm dấu hiệu bất thường.

  • Chủ động diệt chuột, côn trùng và không cho các vật nuôi khác như chó, mèo, gia cầm vào khu vực chăn nuôi heo.

Kết luận

Dịch tả heo châu Phi là mối đe dọa nghiêm trọng đối với ngành chăn nuôi heo, nhưng hoàn toàn có thể kiểm soát nếu người chăn nuôi nâng cao ý thức phòng bệnh và tuân thủ nghiêm ngặt an toàn sinh học. Chủ động phòng ngừa, giám sát chặt chẽ và xử lý kịp thời chính là chìa khóa giúp bảo vệ đàn heo và duy trì hiệu quả kinh tế bền vững.