Ngăn dịch lở mồm long móng từ chợ đầu mối: Bài toán kiểm soát dịch bệnh trong chăn nuôi gia súc

Sự tái xuất hiện của virus lở mồm long móng (LMLM) serotype A tại xã Nghiên Loan, tỉnh Thái Nguyên sau 8 năm vắng bóng không chỉ là một ổ dịch đơn lẻ, mà còn gióng lên hồi chuông cảnh báo về những rủi ro dịch tễ trong hệ thống lưu thông và giao dịch gia súc hiện nay.

Điểm đáng chú ý là ổ dịch xuất hiện tại chợ trâu, bò Nghiên Loan – một trong những điểm trung chuyển gia súc lớn của miền Bắc, nơi mỗi phiên có hàng trăm đến hàng nghìn con được mua bán và vận chuyển đi nhiều tỉnh thành. Trong bối cảnh dịch bệnh động vật ngày càng khó lường, sự kiện này cho thấy nhu cầu cấp thiết phải chuyển từ tư duy “chống dịch khi đã xảy ra” sang “quản trị rủi ro dịch bệnh ngay từ đầu chuỗi”.

Chợ gia súc – mắt xích dễ tổn thương nhất trong kiểm soát dịch

Dân quân tự vệ xã Nghiên Loan dọn dẹp, vệ sinh môi trường tại chợ trâu, bò.

Không giống các trang trại khép kín, chợ gia súc là môi trường có mức độ tiếp xúc cực cao giữa nhiều nguồn vật nuôi khác nhau. Khi lượng lớn trâu, bò được tập kết liên tục, nguy cơ xuất hiện động vật mang mầm bệnh nhưng chưa biểu hiện triệu chứng luôn tồn tại.

Với đặc điểm virus lở mồm long móng có khả năng lây lan nhanh qua tiếp xúc trực tiếp, phương tiện vận chuyển, dụng cụ chăn nuôi và cả con người, một điểm giao dịch quy mô lớn có thể trở thành trung tâm phát tán dịch nếu không được kiểm soát chặt.

Việc địa phương quyết định tạm dừng hoạt động chợ dù gây ảnh hưởng lớn đến kinh tế được xem là giải pháp cần thiết nhằm cắt đứt chuỗi lây truyền trong giai đoạn đầu.

Vì sao sự trở lại của serotype A đáng lo ngại?

Khác với các đợt dịch từng xuất hiện trước đây, chủng virus serotype A không ghi nhận lưu hành trong nhiều năm khiến miễn dịch tự nhiên trong đàn gia súc hiện ở mức thấp.

Điều này dẫn đến ba nguy cơ lớn:

• Gia tăng tốc độ lây lan do đàn vật nuôi chưa có miễn dịch bảo hộ.
• Tăng tỷ lệ thiệt hại kinh tế do giảm tăng trọng, giảm khả năng sinh sản và buộc tiêu hủy.
• Gây gián đoạn chuỗi cung ứng gia súc, đặc biệt tại các địa phương sống dựa vào nghề chăn nuôi và buôn bán.

Đối với khu vực có mật độ giao thương lớn, việc chậm phát hiện chỉ vài ngày cũng có thể khiến mầm bệnh lan sang nhiều địa phương khác thông qua hoạt động vận chuyển.

Từ ứng phó sang phòng thủ chủ động

Thực tế tại Nghiên Loan cho thấy công tác chống dịch hiệu quả không chỉ nằm ở xử lý ổ bệnh mà còn ở tốc độ phản ứng.

Các biện pháp được triển khai đồng thời gồm:

• Tạm dừng giao dịch gia súc tại khu vực nguy cơ.
• Tiêu độc, khử trùng diện rộng và liên tục.
• Truy xuất nguồn gốc đàn vật nuôi.
• Kiểm soát vận chuyển liên tỉnh.
• Chuẩn bị tiêm phòng bao vây bằng vaccine phù hợp với chủng lưu hành.

Tuy nhiên, về dài hạn, các địa phương có chợ gia súc quy mô lớn cần xây dựng mô hình kiểm soát dịch theo hướng hiện đại hơn:

Thiết lập vùng đệm an toàn dịch bệnh

Gia súc trước khi vào chợ cần có thời gian theo dõi, kiểm dịch và xác nhận nguồn gốc.

Số hóa quản lý vận chuyển

Ứng dụng mã nhận diện và hồ sơ điện tử để truy xuất nhanh khi phát hiện ca bệnh.

Tăng tỷ lệ tiêm phòng chủ động

Không chờ có dịch mới triển khai vaccine mà cần xây dựng vùng miễn dịch ổn định.

Nâng cấp điều kiện vệ sinh thú y tại chợ

Tách khu tập kết – giao dịch – vận chuyển và bố trí điểm khử trùng bắt buộc.

Bảo vệ sinh kế bằng tư duy chăn nuôi an toàn

Đối với nhiều địa phương miền núi và trung du, chăn nuôi gia súc không chỉ là sản xuất mà còn là nguồn sinh kế cốt lõi của người dân.

Vì vậy, phòng chống dịch bệnh không nên được nhìn nhận như một chi phí phát sinh mà là khoản đầu tư để duy trì thị trường và bảo vệ thu nhập dài hạn.

Sự việc tại Nghiên Loan cho thấy một bài học rõ ràng: khi lưu thông vật nuôi ngày càng mở rộng, năng lực kiểm soát dịch bệnh phải đi trước một bước. Chỉ khi xây dựng được hệ thống giám sát chủ động, an toàn sinh học và quản trị chuỗi hiệu quả, ngành chăn nuôi mới có thể phát triển ổn định và bền vững trong giai đoạn mới.

(nguồn: Nhà chăn nuôi)